Đam mê phục dựng đèn Trung thu truyền thống Việt Nam

Rate this post

Nhân dịp Tết Trung thu 2022, nhà nghiên cứu Trịnh Bách (TP. Hà Nội) đã về làng lồng đèn truyền thống Phú Bình (quận 11, TP. HCM) để cùng gia đình nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình làm lại lồng đèn Trung Hoa. Những món đồ sưu tầm truyền thống như đèn cá hóa rồng, đèn soi cua sống, luộc cua … của người Bảo Đà ngày xưa.

Nhà nghiên cứu Trịnh Bách và nghệ nhân Bình Phục chế đèn soi cua.

Chia sẻ về hành trình khôi phục lồng đèn Trung thu truyền thống, nhà nghiên cứu Trịnh Bách cho biết: “Từ năm 2007, tôi đã bắt đầu mày mò ở làng lồng đèn truyền thống Phú Bình, nơi bố tôi vẫn dẫn tôi đi mua những chiếc lồng đèn Trung thu loại cao cấp. gõ từ hơn nửa thế kỷ trước, khi còn nhỏ, mục đích của tôi là làm lại chiếc lồng đèn con thỏ mà mỗi dịp Tết Trung thu phải có, đồng thời tìm những nghệ nhân có tâm huyết để khôi phục lại nghệ thuật làm truyền thống. Đèn lồng trung thu. ”

Chú thích ảnh
Nhà nghiên cứu Trịnh Bách kiểm tra từng chi tiết khi phục chế các loại đèn truyền thống.
Chú thích ảnh
Nhà nghiên cứu Trịnh Bách và gia đình nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình phục chế đèn Trung thu truyền thống.

“Tôi thích chiếc đèn con thỏ đó đến nỗi tôi đã vẽ thuộc lòng từng chi tiết của nó, đặc biệt là cách dán lông thỏ đặc biệt của người nghệ sĩ già. Tất nhiên, con thỏ đó sẽ là chìa khóa để khôi phục lại những chiếc đèn Trung thu cao cấp của vùng Bảo Đà – Phú Bình xưa ”, nhà nghiên cứu Trịnh Bách bộc bạch.

Chú thích ảnh
Chú thích ảnh
Nhà nghiên cứu Trịnh Bách thực hiện quy trình vẽ hình trên sản phẩm cá chép hóa rồng.

Theo nhà nghiên cứu Trịnh Bách, nhiều năm trước, ông đã thử chỉ cho một người thợ làm lồng đèn cách dán keo lông thỏ giả. Tuy nhiên, người thợ không mấy mặn mà nên đã làm không thành công. Hiện tại, những chiếc lồng đèn bày bán tại chợ lồng đèn Trung thu quận 5 vẫn được dán bằng lông giả đủ màu sắc mà không hề có nghệ thuật bài bản.

Chú thích ảnh
Gắn mắt vào đầu cá hóa rồng.

Mãi đến năm 2017, anh mới có dịp gặp gỡ gia đình người vợ góa chồng Nguyễn Trọng Văn ở thôn Phú Bình (Q.11). Gia đình anh Văn có truyền thống làm lồng đèn Trung thu từ bao đời nay ở làng Báo Đáp (Nam Định). Dù đã trải qua nhiều thế hệ nhưng gia đình ông Vân vẫn luôn tâm huyết với nghề làm lồng đèn truyền thống.

Chú thích ảnh
Theo nhà nghiên cứu Trịnh Bách, đèn cá hóa rồng đã có từ 100 năm trước. Ảnh: NVCC

“Trước đây, ở miền Bắc có nhiều nơi làm đèn Trung thu cho trẻ em, nhưng nổi bật nhất là làng Báo Đáp ở Nam Trực, Nam Định, người dân làng Báo Đáp làm đèn Trung thu bài bản và quy mô hơn. Có thể nói, nếu Bát Tràng nổi tiếng với gốm, Vạn Phúc nổi tiếng với vải lụa thì Báo Đáp được mệnh danh là làng lồng đèn Trung thu ”, nhà nghiên cứu Trịnh Bách chia sẻ.

Chú thích ảnh
Quá trình bôi một lớp dầu khuynh diệp lên sản phẩm.

Vào giữa những năm 1950, rất nhiều người dân làng Báo Đáp di cư vào Sài Gòn, cùng nhau tụ họp thành lập làng Phú Bình (Q.11), tiếp nối nghề làm đèn truyền thống. Tất cả các loại đèn Trung thu của Sài Gòn và các tỉnh phía Nam trong hơn nửa thế kỷ qua đều được sản xuất từ ​​Phú Bình. Tuy nhiên, những chiếc đèn cầu kỳ, tinh xảo đã thất truyền ở Sài Gòn vài chục năm nay.

Chú thích ảnh
Hình ảnh một con ghẹ sống sau khi được chế biến.

Trong lần phục dựng lồng đèn Trung thu truyền thống, nhà nghiên cứu Trịnh Bách đã trực tiếp theo sát và cùng nghệ nhân Bình trao đổi, thi công từ khâu làm khung, dán đèn đến khâu vẽ hình lên sản phẩm sao cho đúng ý. Đảm bảo độ chính xác và chú ý đến từng chi tiết.

“Bình rất khéo léo, kiên nhẫn và sáng dạ; Quan trọng nhất là cầu tiến, yêu nghề. Bình kiên nhẫn sửa những lỗi kỹ thuật, hoặc chấp nhận những yêu cầu khó mà tôi đưa ra ”, nhà nghiên cứu Trịnh Bách nói.

Chú thích ảnh
Tết Trung thu truyền thống thắp cua sống. Ảnh: NVCC

Nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình cho biết: “Để làm ra chiếc đèn Con Cua xanh, từ khâu làm khung đến vẽ hình lên sản phẩm mất khoảng 3 ngày. Chỉ cần mắc sai lầm là phải làm lại từ đầu, nếu không kiên nhẫn thì không thể làm được ”.

Chú thích ảnh
Chú thích ảnh
Công đoạn làm khung đèn bầu cua cần sự tỉ mỉ và chính xác cao.

Theo nhà nghiên cứu Trịnh Bách, sau khi khôi phục lại một số lồng đèn Trung thu cao cấp của Sài Gòn xưa, ông vẫn không tìm thấy nguyên liệu mà người Bảo Đà xưa dùng để dán đèn. Hiện nay, trong các viện bảo tàng của Pháp vẫn còn lưu giữ những hình ảnh và hiện vật được dán bằng vải lụa mỏng và giấy trông giống như giấy bóng kính.

Khi trao đổi về loại chất liệu dùng để dán đèn, ông Vân cho rằng loại giấy chống nước là giấy nhiễu. Thì ra những Lời Trả Lời Xưa chủ yếu dán đèn Trung Thu bằng giấy mứt, hoặc đôi khi bằng vải. Giấy kẹt là loại giấy có pha lụa hoặc vải bên trong để chống thấm nước. Sau khi sơn, đèn sẽ được tráng một lớp dầu tràm trà để chống nước, và một lớp dầu khuynh diệp để làm cho giấy trong.

Hiện nay, các cơ sở sản xuất đèn ở Phú Bình cũng bắt đầu làm theo thiết kế của gia đình anh Văn, nhưng làm lại đèn Trung thu truyền thống với những mô hình đơn giản về hình dáng, tuy nhiên, để làm đèn Trung thu truyền thống thì ngoài nhà anh Văn còn có không có ngôi nhà nào khác có thể được xử lý.

Đến năm 2022, nhà nghiên cứu Trịnh Bách và nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình đã chính thức phục chế thành công sản phẩm đèn Trung thu hình cá hóa rồng, đèn ghẹ sống, ghẹ luộc sau nhiều lần chỉnh sửa chi tiết sản phẩm.

Với những chiếc đèn giấy kiếng, nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình có thể tự tay vẽ. Riêng những sản phẩm cao cấp được dán vải giao thoa, nhà nghiên cứu Trịnh Bách sẽ mang ra Hà Nội để vẽ.

Theo nghệ nhân Bình, để làm ra một sản phẩm đèn cao cấp sẽ mất nhiều thời gian, công sức cộng với giá thành cao nên không thể sản xuất hàng loạt để cung cấp ra thị trường. “Năm sau, gia đình tôi sẽ tập trung làm khung, dán trước khi đến Tết Trung thu, để kịp mang ra chợ vẽ cung cấp lồng đèn truyền thống để mọi người quay về với lồng đèn xưa. ”

Thanh Thuy

Leave a Reply

Your email address will not be published.